81 पटक हेरिएको
हरेक वर्ष सेप्टेम्बर ८ मा, अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस मौलिक मानव अधिकार र जीवनभर सिकाइको लागि साक्षरताको महत्त्व मनाउन मनाइन्छ। यस वर्षको विषयवस्तु, “डिजिटल युगमा साक्षरता प्रवर्द्धन” ले विश्वभर दैनिक जीवनमा डिजिटल साक्षरताको महत्त्वलाई झल्काउँछ ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस २०२५ को विषयवस्तु र उद्देश्य
आजको डिजिटल युगमा आवश्यक र अमूल्य सीपहरूले व्यक्तिहरूलाई सुसज्जित पार्ने कुरामा जोड दिँदै, अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस, २०२५ को विषयवस्तु “डिजिटल युगमा साक्षरता प्रवर्द्धन” हो ।
नयाँ डिजिटल प्रविधिहरूले मानिसहरूको सञ्चार, सिक्ने र काम गर्ने तरिका परिवर्तन गर्दै जाँदा डिजिटल साक्षरता आवश्यकता बनेको छ ।
उपलब्ध सबै विकल्पहरू प्रयोग गर्न सशक्त भएपछि मात्र व्यक्तिको लागि नयाँ अवसरहरू प्राप्त गर्न सकिन्छ।
विश्वभर साक्षरता दर निरन्तर बढ्दै गए पनि, अझै पनि धेरै मानिसहरू छन् जससँग प्राथमिक तहको साक्षरता पनि छैन ।
अब सबैजना प्रविधिमा भएको प्रगति र इन्टरनेटको बढ्दो शक्ति बारे सचेत छन् ।
त्यसकारण, डिजिटल साक्षरता खाडललाई प्रभावकारी रूपमा पूरा गर्नु र सबै मानिसहरू, जहाँसुकै बसोबास गरे पनि, यसको हिस्सा बन्ने अवसर प्रदान गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस १९६७ देखि हरेक वर्ष मनाइँदै आएको छ । यसको उद्देश्य विश्वव्यापी रूपमा पढ्ने र लेख्ने कुरा एक आवश्यक मानव अधिकार हो भन्ने कुरालाई उजागर गर्नु हो ।
यो समतामूलक, शान्तिपूर्ण र दिगो समाज निर्माण गर्ने, साथै शिक्षालाई निरन्तर प्रवर्द्धन गर्ने र समाजमा मानिसहरू बीचको खाडल कम गर्ने पूर्वशर्त पनि हो ।
यस दिनले सरकार, समाज र आम जनताबाट कार्य र जागरूकताको आह्वान गर्दछ ताकि समाजले प्रविधिको क्षेत्रमा प्रगति गर्दै जाँदा, सबैजना यसको हिस्सा होस् ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस २०२५ को पृष्ठभूमि र महत्व
युनेस्कोले ८ सेप्टेम्बर १९६७ मा साक्षरतालाई मौलिक मानव अधिकार, जीवनभर सिक्ने उपकरण र वास्तवमा सबै शिक्षाको जगको रूपमा स्थापित गर्ने उद्देश्यले अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस सुरु गर्यो ।
विश्वभर, अझै पनि अनुमानित ७५ करोड वयस्कहरू छन् जो पढ्न सक्दैनन्, र तीमध्ये दुई तिहाइ महिला छन्, जसले शिक्षामा ठूलो खाडल अझै पनि रहेको संकेत गर्दछ ।
साक्षरता भनेको ज्ञानमा पहुँच, आर्थिक अवसरहरू र समाजमा सहभागी हुने क्षमता प्रदान गर्ने उपकरण हो; यो व्यक्तिगत र सामुदायिक दुवै स्तरमा विकासको लागि उत्प्रेरक हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस मनाउने उद्देश्य सीमान्तकृत समुदायहरूलाई बलियो बनाउने, लैङ्गिक समानता प्रवर्द्धन गर्ने र बहुभाषिक भाषाहरूमा साक्षरता र शिक्षा मार्फत शान्ति प्रवर्द्धन गर्ने हो ।
यस दिनले सरकार, शिक्षाविद् र नागरिक समाजलाई विश्वव्यापी रूपमा विश्वव्यापी साक्षरतातर्फ प्रयासहरू तीव्र पार्न आह्वान गर्दछ ।
“डिजिटल युगमा साक्षरता प्रवर्द्धन” को महत्त्व
डिजिटल युगमा साक्षरता प्रवर्द्धन गर्नु महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसले व्यक्तिहरूलाई डिजिटल समाजमा फस्टाउन, भाग लिन र योगदान गर्न आवश्यक सीपहरू प्रदान गर्दछ, साथै डिजिटल विभाजन र अनलाइन सुरक्षा जस्ता चुनौतीहरूलाई पनि सम्बोधन गर्दछ ।
सशक्तिकरण र समावेशीकरण
डिजिटल साक्षरताले व्यक्तिहरूलाई जानकारी पहुँच गर्ने, प्रभावकारी रूपमा सञ्चार गर्ने र डिजिटल अर्थतन्त्रमा सक्रिय सहभागी बन्ने अवसर प्रदान गर्दछ। यो सीपले विशेषाधिकार प्राप्त र सीमान्तकृत समूहहरू बीचको खाडललाई कम गरेर सामाजिक समावेशीकरणलाई बढावा दिन्छ, र प्रविधि-संचालित संसारमा सबैले अवसरहरूको फाइदा उठाउन सक्छन् भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ ।
शिक्षा र करियर तयारी
शिक्षामा प्रविधिको एकीकरणसँगै, डिजिटल साक्षरताले विद्यार्थीहरूको सिकाइ अनुभवहरू बढाउँछ, सम्बन्धहरूलाई बढावा दिन्छ, र विश्वव्यापी स्रोतहरू र अनलाइन सिकाइ प्लेटफर्महरूमा पहुँच सुनिश्चित गर्दछ। डिजिटल उपकरणहरूमा निपुणता अब लगभग सबै उद्योगहरूमा रोजगारीको लागि आवश्यकता हो, जसले गर्दा डिजिटल साक्षरतालाई जीवनभरको व्यावसायिक सीप बनाइन्छ ।
आलोचनात्मक सोच र सुरक्षा
डिजिटल युगमा साक्षरताले मानिसहरूमा आलोचनात्मक सोच विकास गर्दछ ताकि उनीहरूले अनलाइन उपलब्ध जानकारीको विश्वसनीयताको मूल्याङ्कन गरेर जिम्मेवारीपूर्वक डिजिटल सामग्री प्रयोग गर्न सकून्। यसले साइबरबुलिङ, साइबर सुरक्षा, डेटा सुरक्षा, र नैतिक डिजिटल व्यवहारको बारेमा पनि जागरूकता बढाउँछ ।
डिजिटल खाडललाई कम गर्दै
प्रारम्भिक चरणमा डिजिटल साक्षरतालाई प्रवर्द्धन गर्नाले प्राविधिक असमानताले सिर्जना गरेको खाडललाई कम गर्न सकिन्छ। समतामूलक र समतामूलक डिजिटल शिक्षा प्रदान गर्नाले सबै पृष्ठभूमिका विद्यार्थीहरूलाई शैक्षिक र व्यावसायिक सफलताको लागि आवश्यक पर्ने सीपहरू प्राप्त गर्न मद्दत गर्न सक्छ ।
जीवनभर सिकाइ र नागरिक संलग्नता
डिजिटल साक्षरताले निरन्तर परिवर्तनशील प्रविधिहरूसँग तालमेल मिलाएर जीवनभर सिकाइलाई प्रोत्साहन गर्छ। यसले नागरिक संलग्नतालाई पनि बलियो बनाउँछ, किनकि यसले डिजिटल शासन, सामाजिक आन्दोलनहरू र सहयोगी समस्या समाधानमा सक्रिय सहभागिताको अवसर प्रदान गर्दछ ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस २०२५ को उद्देश्य
जागरूकता बढाउनुहोस्: समाज, सरकारहरू र संस्थाहरूलाई डिजिटल साक्षरतालाई मौलिक मानव अधिकारको रूपमा मान्यता दिन र डिजिटल शिक्षा र स्रोतहरूमा समान पहुँचलाई समर्थन गर्ने नीतिहरूलाई प्रोत्साहन गर्न प्रेरित गर्नुहोस् ।
शिक्षा मार्फत सशक्तिकरण गर्नुहोस्: क्षमता निर्माण गर्नुहोस् र डिजिटल सिकाइ वातावरण स्थापना गर्नुहोस् जहाँ सबै पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूले आफ्नो जीवनभर डिजिटल साक्षरता सीपहरू प्राप्त गर्न, अद्यावधिक गर्न र लागू गर्न सक्छन् ।
जीवनभर सिकाइलाई प्रवर्द्धन गर्नुहोस्: सबै उमेर समूहहरूको लागि निरन्तर सीप विकासलाई प्रोत्साहन गर्नुहोस्, नयाँ प्रविधिहरू र कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई जिम्मेवारीपूर्वक, नैतिक र प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न सिक्नमा जोड दिनुहोस् ।
विश्वव्यापी ऐक्यबद्धतालाई प्रवर्द्धन गर्नुहोस्: विश्वव्यापी अभियानहरू, डिजिटल प्रशिक्षण र पहुँचयोग्यता पहलहरू मार्फत डिजिटल निरक्षरता हटाउन सामूहिक प्रयासहरू सुनिश्चित गर्नुहोस्, सबैका लागि समावेशीकरणमा केन्द्रित ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस, २०२५ ले डिजिटल साक्षरतालाई सबैका लागि पहुँचयोग्य र अर्थपूर्ण बनाउने, थप सशक्त, समतामूलक र शान्तिपूर्ण समाज निर्माण गर्ने विश्वव्यापी प्रतिज्ञाको लागि आह्वान गर्दछ ।
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस २०२५ मा युवा र समुदायको भूमिका
युवा र समुदायले डिजिटल साक्षरतामा केन्द्रित अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस, २०२५ को लागि निर्धारित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन् ।
युवाहरूले अपार ऊर्जा, रचनात्मकता र डिजिटल साक्षरताको साथ परिवर्तनकारी भूमिका खेल्छन्, जसले गर्दा साक्षरता प्रवर्द्धन हुन्छ ।
युवाहरूले जागरूकता अभियानहरू, पठन क्लबहरू, र विविध समुदायहरू बीच पुल निर्माण गर्न सामाजिक सञ्जालको प्रयोग मार्फत साक्षरता र बहुभाषिक शिक्षाको प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन् ।
यसबाहेक, विपन्न क्षेत्रहरूमा, युवा स्वयंसेवकहरूले पठन र लेखनमा चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका बालबालिकाहरूलाई ट्युटोरिङ र मार्गदर्शन प्रदान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।
समुदायहरूले साक्षरता विकासको लागि आवश्यक पोषण वातावरण प्रदान गर्दछन्। तिनीहरूले आवश्यक सामग्रीहरू सङ्कलन गर्न, समावेशी सिकाइ वातावरण स्थापना गर्न, र शैक्षिक गतिविधिहरूले सबै भाषाहरू र संस्कृतिहरूलाई अँगालेको प्रमाणित गर्न सक्छन् ।
कथा कथन सत्र, द्विभाषी कक्षाहरू, र मोहल्ला-स्तरीय साक्षरता अभियानहरू जस्ता समुदाय-स्तरीय कार्यक्रमहरूले समावेशीकरणलाई बढावा दिन्छन् र सामुदायिक भावनालाई बलियो बनाउँछन् ।
युवा र समुदायको सहकार्यले साक्षरता प्रयासहरूको पहुँच र दिगोपन बढाउँछ, खाडलहरू कम गर्छ, र साझा ज्ञान र बहुभाषिकताको सम्मान मार्फत पारस्परिक समझदारी र शान्तिलाई प्रवर्द्धन गर्छ ।
साक्षर र सामंजस्यपूर्ण समाज निर्माण गर्न सबैको सक्रिय सहभागिता महत्त्वपूर्ण छ ।
अगाडि बढ्ने बाटो
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस, २०२५ ले समझदारी र शान्तिलाई प्रवर्द्धन गर्न विविध भाषाहरूमा शिक्षा प्रवर्द्धन गर्न आह्वान गर्दछ। समावेशी, पहुँचयोग्य र डिजिटल उमेर-उपयुक्त साक्षरता कार्यक्रमहरूमा जोड दिँदै सीमान्तकृत व्यक्तिहरूको सीप वृद्धि गर्नेछ, सामाजिक विभाजन घटाउनेछ, र युनेस्कोको सबैका लागि समान र दिगो शिक्षाको विश्वव्यापी शिक्षा एजेन्डा अनुरूप जीवनभर सिकाइलाई प्रवर्द्धन गर्नेछ ।
निष्कर्ष
अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस, २०२५ ले सबैका लागि डिजिटल साक्षरता प्रवर्द्धन गर्ने, खाडलहरू कम गर्ने र व्यक्तिहरूलाई सुरक्षित र जिम्मेवारीपूर्वक प्रविधि प्रयोग गर्न सशक्त बनाउने तत्काल आवश्यकतालाई हाइलाइट गर्दछ। समावेशी डिजिटल सीपहरूलाई प्रवर्द्धन गरेर, समाजहरूले लचिलोपन निर्माण गर्छन् र प्राविधिक संसारमा शिक्षा, अवसर र सूचित सहभागिताको लागि ढोका खोल्छन् ।
